امام رضا علیه السلام الگویی برای اخلاق | آخرین به روز رسانی : ۲۸ شهريور ۱۳۸۹ ۱۸:۵۸

یکبار شخصى که امام را نمى‏شناخت در حمام از امام خواست تا او را کیسه بکشد،امام علیه السلام پذیرفتند و مشغول شدند، دیگران امام را بدان شخص معرفى کردند، و او با شرمندگى به عذرخواهى پرداخت ولى امام بى توجه به عذر خواهى او همچنان او را کیسه مى‏کشیدند و او را دلدارى مى‏دادند که طورى نشده است. (5)
شخصى به امام عرض کرد: به خدا سوگند هیچ کس در روى زمین از جهت ‏برترى و شرافت پدران به شما نمى‏رسد.
امام فرمودند:تقوى به آنان شرافت داد و اطاعت پروردگارآنان را بزرگوار ساخت. (6)
مردى از اهالى بلخ مى‏گوید: در سفر خراسان با امام رضا علیه السلام همراه بودم، روزى سفره گسترده بودند و امام همه خدمتگزاران و غلامان حتى سیاهان را بر آن سفره نشاندند تا همراه ایشان غذا بخورند.
من به امام عرض کردم: فدایتان شوم. بهتر است اینان بر سفره ای جداگانه بنشینند. فرمودند: ساکت‏باش، پروردگار همه یکى است، پدر و مادر همه یکى است، و پاداش هم به اعمال است. (7)
«یاسر» خادم امام مى‏گوید: امام رضا علیه السلام به ما فرموده بودند اگر بالاى سرتان ایستادم (و شما را براى کارى طلبیدم) و شما به غذا خوردن مشغول بودید برنخیزید تا غذایتان تمام شود.بهمین جهت ‏بسیار اتفاق مى‏افتاد که امام ما را صدا مى‏کردند، و در پاسخ ایشان مى‏گفتند به غذا خوردن مشغولند، و آن گرامى مى‏فرمودند بگذارید غذایشان تمام شود. (8)
یکبارغریبى خدمت امام رسید و سلام کرد و گفت: من از دوستداران شما و پدران و اجدادتان هستم،از حج ‏باز گشته‏ام و خرجى راه تمام کرده‏ام، اگر مایلید مبلغى به من مرحمت کنید تا خود را بوطنم برسانم، و در آنجا از جانب شما معادل همان مبلغ را به مستمندان صدقه خواهم داد، زیرا من ‏در شهر خویش فقیر نیستم و اینک در سفر نیازمند مانده‏ام.
امام برخاستند و به اطاقى دیگر رفتند، و دویست دینار آوردند و از بالاى در دست‏ مبارک خویش را فراز آوردند، و آن شخص را خواندند و فرمودند: این دویست دینار را بگیر و توشه‏ راه کن، و به آن تبرک بجوى، و لازم نیست که از جانب من معادل آن صدقه بدهى...
آن شخص دینارها را گرفت و رفت، امام از آن اطاق به جاى اول بازگشتند،از ایشان پرسیدند چرا چنین کردید که شما را هنگام گرفتن دینارها نبیند؟
فرمودند: تا شرمندگى نیاز و سؤال را در او نبینم... (9)
امامان معصوم و گرامى ما در تربیت پیروان و راهنمائى ایشان تنها به گفتار اکتفا نمى‏کردند، و در مورد اعمال آنان توجه و مراقبت ویژه‏ای مبذول مى‏داشتند، و در مسیر زندگى اشتباهاتشان را گوشزد مى‏فرمودند تا هم آنان از بیراهه به راه آیند، و هم دیگران و آیندگان بیاموزند.
«سلیمان جعفرى‏» از یاران امام رضا علیه السلام مى‏گوید: براى برخى کارها خدمت امام بودم، چون کارم انجام شد خواستم مرخص شوم، امام فرمودند: امشب نزد ما بمان.
همراه امام به خانه‏ ایشان رفتم، هنگام غروب بود،غلامان حضرت مشغول بنائى بودند امام در میان آنها غریبه ای دیدند، پرسیدند:این کیست؟ عرض کردند: به ما کمک مى‏کند و به او چیزى خواهیم داد.
فرمودند: مزدش را تعیین کرده‏اید؟
گفتند: نه!هر چه بدهیم مى‏پذیرد.
امام بر آشفتند و خشمگین شدند. من به حضرت عرض کردم: فدایتان شوم خود را ناراحت نکنید. ..
فرمودند: من بارها به اینها گفته‏ام که هیچکس را براى کارى نیاورید مگر آنکه قبلا مزدش را تعیین کنید و قرار داد ببندید. کسى که بدون قرار داد و تعیین مزد کارى انجام دهد اگر سه برابر مزدش را بدهى باز گمان مى‏کند مزدش را کم داده‏ای، ولى اگر قرار داد ببندى و به مقدار معین شده بپردازى از تو خشنود خواهد بود که طبق قرار عمل کرده ای، و در این صورت اگر بیش از مقدار تعیین شده چیزى به او بدهى هر چند کم و ناچیز باشد مى‏فهمد که بیشتر پرداخته‏ای و سپاسگزار خواهد بود. (10)
«احمد بن محمد بن ابى نصر بزنطى‏» که از بزرگان اصحاب امام رضا علیه السلام محسوب مى‏شود نقل مى‏کند. من با سه تن دیگر از یاران امام خدمتشان شرفیاب شدیم، و ساعتى نزد امام نشستیم، چون خواستیم باز گردیم امام به من فرمودند:اى احمد! تو بنشین. همراهان من رفتند و من خدمت امام ماندم، و سؤالاتى داشتم بعرض رساندم و امام پاسخ مى‏فرمودند، تا پاسى از شب گذشت، خواستم مرخص شوم، فرمودند: مى‏روى یا نزد ما مى‏مانى؟
عرض کردم: هر چه شما بفرمائید، اگر بفرمائید بمان مى‏مانم و اگر بفرمائید برو مى‏روم.
فرمودند: بمان، و اینهم رختخواب (و به لحافى اشاره فرمودند) .آنگاه امام برخاستند و به اطاق خود رفتند.من از شوق به سجده افتادم و گفتم: سپاس خداى را که حجت‏خدا و وارث علوم پیامبران در میان ما چند نفر که خدمتشان شرفیاب شدیم تا این حد به من محبت فرمودند.
هنوز در سجده بودم که متوجه شدم امام به اطاق من باز گشته اند، برخاستم. حضرت دست مرا گرفتند و فشردند و فرمودند:
اى احمد! امیرمؤمنان علیه السلام به عیادت ‏«صعصعة بن صوحان‏» (که از یاران ویژه‏ آن حضرت بود) رفتند، و چون خواستند ‏برخیزدند فرمودند: «اى صعصعه!از این که به عیادت تو آمده‏ام به برادران خود افتخار مکن - عیادت من باعث نشود که خود را از آنان برتر بدانى- از خدا بترس و پرهیزگار باش، براى خدا تواضع و فروتنى کن خدا ترا رفعت مى‏بخشد.» (11)
امام علیه السلام با این عمل و سخن خویش هشدار داده اند که هیچ عاملى جاى خود سازى و تربیت نفس و عمل صالح را نمى‏گیرد، و به هیچ امتیازى نباید مغرور شد، حتى نزدیکى به امام و عنایت و لطف آن بزرگوار نیز نباید وسیله فخر و مباهات و احساس برترى بر دیگران گردد.