تاثیر امام رضا سلام الله علیه بر فرهنگ - شکلگیری نهضت ترجمه | آخرین به روز رسانی : ۲۲ آبان ۱۳۸۹ ۱۰:۳۳
شکلگیری نهضت ترجمه
دوران امام رضا ـ علیه السّلام ـ را نقطه اوج نهضت ترجمه می دانند. چرا که رواج ترجمه کتب بیگانه با دامنه وسیع در محیط جامعه اسلامی و با توجه به اینکه کتب ترجمه ای وارداتی می توانست آبستن مطالب غیر مفید و بلکه انحرافی باشد، طبیعتا توجه به این کتب با رویکرد استفاده علمی از آنها و نیز ارزیابی و نقد و بررسی مطالب غیر صواب، امری طبیعی خواهد بود و همین نکته باعث شد که محافل علمی حول بررسی کتب ترجمه ای پدید آید و در ضمن این بررسی ها به فراورده های علمی کلانی که اثری از آنها در کتب ترجمه ای نبود، بیانجامد.
و نهضت ترجمهای که تقریبا از اواخر دوره امویان (که خود بهره ای از علم نداشتند) شروع شد و در دوره عباسیان خصوصا در زمان هارون و مامون عباسی به اوج خود رسید، بهگونهای که در دوره مامون، جامعه اسلامی تقریبا به اوج علم رسید و دانشمندان از نقاط مختلف جهان به خراسان می آمدند و جلسات بحث و گفتگو دایر بود، کتب مختلف در موضوعات متعدد علمی از جمله طبیعیات، ریاضیات، هیئت، طب و... ترجمه و بحث می شد. البته یک نکته را نباید فراموش کرد و آن اینکه شرایط خاص فرهنگی حاکم بر محیط جامعه اسلامی در زمان عباسیان، چیزی نبود که به وسیله امویان یا عباسیان پایه گذاری شدهباشد؛ بلکه نتیجه مستقیم تعالیم آسمانی اسلام بود که به تحصیل و توسعه علم تاکید فراوان داشت و در مرحله اول علمای دینی پرچمدار این دگرگونی علمی بودند.
البته مامون نیز به هر نیتی در ترجمه کتب یونانی کوشش زیادی کرد و از معاشرت با حکما اظهار لذت می کرد. به طور کلی از آنجا که در عصر او، همزمان با انقلاب سیاسی بنی عباس، انقلاب فکری هم رخ دادهبود، وی در تعامل با مردم سایر بلادها، از اطلاعات علمیآنها بهره میگرفت و کتابهای علمیرا توسط مترجمان ترجمه میکرد و در مورد مسایل علمیآزمایشهای مختلف را انجام میدادند. مامون هزینه زیادی میکرد و دانشمندان را به ترجمه کتب سیاسی تشویق مینمود و حتی ساختمانی را اختصاص داده بود و این افراد را در این محل جمع میکرد تا کتابهای علمیرا ترجمه کنند، تا مورد استفاده مردم قرار بگیرند. در این قرن، تقریباً بیشتر آثار علمی، دینی و... ترجمه شد و اوج گیری تمدن فرهنگ اسلامیدر قرن چهارم، مدیون این تلاشها و فعالیتهای علمیو نهضت ترجمه در قرن دوم و سوم هجری است. عملکرد مامون سوای اغراضی که داشته است نیز به نحوی می تواند در این قضیه موثر باشد. مامون از دانشمندان بلاد مختلف دعوت کرد تا به خراسان بیایند. ـ از مجالست با آن ابراز خرسندی می کرد ـ محافل علمی و جلسات مناظره تشکیل می داد و خلاصه نسبت به اموری از این قبیل استقبال می کرد البته در خصوص صدور این امور از مامون عباسی، با توجه به دشمنی ای که با امام رضا ـ علیه السّلام ـ به عنوان امام مسلمین و کسی که در علوم مختلف منحصر به فرد هستند، داشت، شاید نتوان مصرانه به علم دوستی مامون رأی داد و حتی به شهادت تاریخ تشکیل جلسات مناظره برای امام رضا ـ علیه السّلام ـ توسط مامون فقط به انگیزه مغلوب کردن آن حضرت بوده است نه چیز دیگر ـ دلیل دیگر آنکه پس از شهادت امام رضا( علیه السّلام ) دیده نشد که مامون جلسه علمی و یا مناظره علمی برگزار کند. علت چنین امری هم روشن است زیرا تا امام رضا ( علیه السّلام ) به عنوان امام مسلمین و عالم اهل بیت در قید حیات بودند، به جهت سیطره ابهت علمی ایشان که بر جهان علم سایه افکنده بود از یک طرف و نگرانی مامون از روی آوردن جامعه علمی اسلامی و غیر اسلامی به آن حضرت، از سوی دیگر، آن خلیفه عباسی بر آن شد تا برای رهایی از این مخمصه و اینکه نشان بدهد که او هم اهل علم است و از طرفی جامعه جهانی او را به سبب دشمنی با امام ـ علیه السّلام ـ مخالف علم و دانش نخواند و بدینوسیله پایه های حکومت خود را محکم کند، به این سری امور ارزشی اقدام کند. اما در هر صورت و بدون توجه به هر نیتی که داشته است، این گونه اقدامات او در روی آوردن جامعه اسلامی به توسعه علمی بی تاثیر نبوده است.
نسخه چاپی
