قدمگاه فرط | آخرین به روز رسانی : ۱۱ مهر ۱۳۸۹ ۰۸:۳۵
قدمگاه فرط
قدمگاه یا مسجد فرط ، در کوچه دارالشفا انتهای بازارخان درخیابان قیام و نزدیک دروازه "مهریجرد" از دروازه های اصلی برج و باروی قدیمی شهر یزد واقع است . نام آن در منابع تاریخی به صورتهای«بذک» ، «پذک» ، «پتک» نیز آمده است که تدریجاً به "فرط" تغییر نام داده است. در لوح وقفنامهآن ، که بر دیوار رو به روی در ورودی نصب است ، نام «مسجدرضوی» دیده میشود.
مسجد فرط از کوچه دارالشفا به صفه ای منتهی می شود که این صفه به حیاط و به قسمت گرمخانه مسجد که در ضلع شمالی حیاط واقع شده، راه دارد و تمام مصالح به کار رفته در این بنا خشت و آجر است.
چنانکه در تاریخ مفیدی آمده ، حضرت علیبن موسی الرضا (ع) درمسیرشان از مدینه تا خراسان در سال (201 ه . ق) چند روزی در شهر یزد اقامت گزیدند و عبادات خویش را در مسجدی به نام «مسجد فرط» به جای آوردند که بعدها آن را «قدمگاه» حضرت خواندند. اکنون نیز یکی از حجرات مسجد به نام صومعه امام رضا (ع) شناخته میشود.
چنان که در بعضی از کتب تاریخ نیز آمده : ««احمدبن محمد زمجی»به دستور« ابومسلم مروزی» با لشکری ظفرمند برای مقابله بابنیامیه به سوی خطه یزد حرکت کرد و با «ابوالعلا» ، که از سویمروان حمار والی یزد بود ، جنگید . سرانجام احمد پیروز شد و دریزد برمسند حکومت نشست . پس دستور داد قناتها جاری کنند و عمارتها و مساجد بسازند . این امیر عدالت گستر نزدیک درمهریجرد یزد مسجدی باصفا ساخت که آن را پتک می خواندند.»
این مسجد تاکنون چندین بار تعمیر و بازسازی شده است . درسال( 1078 ه . ق) مولانا «محمدامین بزاز» به مرمت آن همت گماشت .
در سال 1254 نیز این بنا تعمیر شد و سرانجام در سال (1311 ه. ق) توسط حاج« سیدابوالقاسم »فرزند حاج« سید کاظم» مشهور به «کلاهدوز» که از تجار نیکوکار و صحیح النسب این دیار بود . با صرف هزینهبسیار مرمت گردید .
سنگی در صومعه وجود دارد با این عبارت:« وقف کرد بر صومعه متبرکه امام علی موسی الرضا میرک شربت دار فی تاریخ سنه 937. »
به احتمال بسیار زیاد سنگ مقام که در حال حاضر در موزه آستان قدس به عنوان سنگ قبر نگهداری میشود، متعلق به مسجد فرط بوده است.
عبارات سنگ که در مورخ 516 بوده چنین است:
حاشیه اول: بسم الله الرحمن الرحیم و نام دوازده امام(ع).
حاشیه دوم: بسم الله الرحمن الرحیم و آیه انما و لیکم الله
حاشیه سوم: امر بعماره المشهد الرضوی علی بن موسی الرضا _ علیه السلام _ المذنب الفقیر الی رحمه الله ابوالقسم احمدبن علی بن احمد العلوی الحسینی تقبل الله منه.
پیشانی: الله اکبر
متن: هذا مقام الرضا علیه السلم اقبل علی صلوتک و لا تکن من الغافلین شعبان سنه سته عشر و خمس
زیر: مائه. عمل عبدالله بن احمد مره.
سنگ مقام ، پیش از انقلاب به دربار شاه عرضه شده و به دستور شاه، سنگ یادشده همراه با اشیاء دیگر خریداری و به آستان قدس اهداء شده است.
حجره قدمگاه این مسجد در سمت شرق آن قرار دارد و درب آن دو لنگه دارد که بر کتیبه آن سال 937 به عنوان تاریخ وقف درب نوشته شده است.
حیاط مسجد فرط محوطه ای مربعی شکل است و در قسمت جنوبی آن شبستان مسجد قرار گرفته است.
این شبستان سه دهنه دارد و عرض هر کدام از دهانه ها سه متر و ستون های وسط آن ها به قطر 70 سانتی متر و ارتفاع هر کدام ازآن ها دو متر است. قدمت ساختمان فعلی مسجد فرط به دوران صفویه برمی گردد و به شماره ثبتی ۱۸۲۵ و در ۱۵ دی ۷۵ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
نسخه چاپی
