نخستین زائران | آخرین به روز رسانی : ۱۰ اسفند ۱۳۸۹ ۱۳:۳۶

نخستین زائران

اگر چه از تاریخ آغاز زیارت مرقد حضرت رضا(u) و تعداد زائران اطلاع دقیقی دردست نیست ؛ اما بنا بر شواهد و گفته ها ازهمان روزهای پس از شهادت، در دست نیست؛ امابنا بر شواهد و گفته ها ازهمان روزهای پس از شهادت ، ارادتمندان و عاشقان آن امام همام ، برای زیارت وکسب فیض به مشهدالرضا مشرف می شدند.

مرحوم فضل الله بدایع نگار در کتاب تاریخ مشهد و آستانه رضویه نقل می کننند:« علی بن حسین قهستانی گفت: من در مرو الرود بودم .حمزه نامی که از زیارت برگشته بود، نقل کرد که وقت غروب آفتاب مشهد رسیدم و در آن روز ، غیر از من زائری نیامده بود.نماز مغرب و عشاء را در حرم خواندم . خادم حرم می خواست درب را قفل کند ، امر به خروج من کرد خواهش کرد چون از راه دوری آمده ام ، مرا در حرم بگذارد بمانم .خادم خواهش مرا پذیرفت و درب حرم را بر روزی من قفل کرد و رفت و صبح روز بعد ، درب بر روی من باز کرد.»

مرحوم بدایع نگار از نقل این خبر و اخبار دیگر نتیجه می گیرد که اولاً زیارت بارگاه ملکوتی حضرت در آن زمان به اجازه حکومت وقت بوده و ثانیاً اطراف بقعه ، مطهر بیابانی بوده که آهوان چرا می کرده اند ؛ به طوری که ابی منصور نامی یکی از آنها را تا نزدیک دیوار حرم دنبال کرده است .»

معلوم می شود مرقد مطهر، مدتها درغربت قرار داشته و از این وضعیت تا بعد از سلاطین سامانی و اوایل عصر دیالمه ؛ یعنی (440 هجری) باقی بود که زوار به دلیل دوری راه ، تک تک به زیارت می آمده اند .

اوایل دولت سلاجقه (432هجری قمری) روزگار خوشی برای زائران و شیعیان نبوده است.خواجه نظام الملک ، آن وضعیت راجبرران کرد و مجدداً مرقد مطهر ، مورد توجه مسلمانان قرار گرفت .مطابق آنچه از نوشته ها بر می آید ، در دوران های مختلف گذشته به همان نسبت که در اوضاع عمومی این سرزمین ، آرامش و امنیّت برقرار بوده ، تعداد زائران هم بیشتر بوده اند ؛ ولی آمار موثقی دراین باره دیده نشده است.

در سال 1312 استاندار وقت خراسان ، هیأتی شامل فضلا و نویسندگان ایجاد کرد . این محققان، درباره ی تاریخ زیارت حضرت رضا (u) نوشته اند :« زیارت مشهد از خیلی قدیم شروع شده ؛ ولی مورخین ، شماره زائران حرم را 30 هزار و در سال 1222 هجری قمری این گروه را بین 47 تا 52 هزار نفر حس زده اند.

در کتاب یادشده ،آمده است :« مجد الملک در زمان تولیت خود به سال 1284 هجری مقرر داشته بود که سه نفر در دروازه های شهر مشهد زائران را شمارش کنند و در این سال ، 72 هزار نفر به زیارت آمده اند؛ همچنین درسال های 1310 تا 1312 مطابق صورت اداره شهربانی ، شمار زائران ورودی که تعداد آنها ثبت شده و تعداد مسافرینی که با اتومبیل به مشهد آمده اند ، به ترتیب 45 هزار و 81 هزار و 372 نفر بوده است.

به طور کلی می توان حدس زد که از ابتدای حکومت صفویه ، تعداد زائران رو به افزایش بوده و بعدها نیز ادامه داشته است ؛ اما هر زمان ، بسته به امنیّت شهرها یا انقلاب ها وحتی امراض، رو به نقصان یا افزایش داشته است .

در مورد آمار زائرین خارجی نیز در سال های 1325 تا 1333 به ترتیب ، تعداد 4221 ، 6054 ، 6123، 3985، 8248، 6039، 6039و 3990 نفر به مشهد مشرف شده اند.