اخلاق عملی امام رضا(ع) درنیشابور | آخرین به روز رسانی : ۱۸ آبان ۱۳۸۹ ۱۹:۱۳

اخلاق عملی امام رضا(ع) درنیشابور
شهر نیشابوردر زمان حضرت امام رضا(ع) سال 200هـ- ق یکی از چهار شهر مهم خراسان و بلاد شرقی امپراطوری اسلامی و یکی از مراکز مهم و بزرگ علمی و اقتصادی جهان اسلام محسوب می شد .بسیاری از عالمان حدیث پیرو فرقه های گوناگون در آنجا زندگی می کردند و بازار بحث و جدال های مذهبی و عقیدتی در آنجا گرم بود. و علما و فقها و دانشمندان دیگر بلاد برای فراگیری علوم مختلف بدانجا روی می آوردند . از طرف دیگر چون نیشابور در مسیر جاده ابریشم واقع شده بود ، دارای اقتصادی پویا بود و هر روز کاروانهایی از اقصی نقاط جهان، ازچین تا اندلس به این شهر وارد و خارج می گردیدند، بنابراین درسال 200 هـ- ق که امام رضا(ع) به نزدیکی نیشابور رسید ، هزاران تن از مردم و علما و دانشمندان آن دیار به استقبال او شتافتند و طبق اسناد متقن شیخ ابویعقوب اسحاق راهویه مروزی که شیخ شهر و از مجتهدین طراز اول آن زمان بود به همراهی هزاران تن تا قریه مؤیدیه به استقبال آن بزرگوار شتافتند و شیخ محمد بن اسلم طوسی مهارکش ناقه عضباء آن حضرت بودو امام چون وارد نیشابور شد در محله ای به نام فز درکوچه بلاس آباد یا بلاش آباد در ناحیه غربی شهر درخانه شخصی به نام پسنده نزول اجلال کرد و بر اساس مسانید معتبر این شخص را از آن جهت پسنده می گفتند که امام رضا علیه السلام در میان تمام خانه هاخانه او را اختیار کرد ، ازخلال مطالب مذکور چنین بر می آید که مردم خراسان وبه خصوص نیشابور چه مقدار شیفته خاندان رسول خ و اهل بیت (ع) بوده اند و گرنه چنین استقبال بی نظیری از آن امام همام نمی شد و شیخ شهر و مجتهد طراز اول آن مهارکش شتر او نمی شد و به آن افتخار نمی کرد مشهور استکه شیخ محمد بن اسلم طوسی همیشه با زبان فصیح و عبارت صریح می گفت « به روز قیام (نزد) ملک علام جل جلاله وسیله نجاح و فلاح من این است که روزی در دنیا خادم و مهارکش مرکب حضرت سلطان خود بوه ام » ونیز صفت (پسنده) به معنی خشنود و راضی که مردم به آن شخص که امام در خانه او مقام کردند دادند.امام علیه السلام نیز در خانه شخص مذکور نهال بادامی غرس کردند وگویند درتابستان همان سال به بار نشست و مردم برای شفای دردخود از آن بهره می بردند وکسانی که آن درخت را قطع کردند به امراض و بلایایی دچار شدند بر این اساس امام علیه السلام به مردم اهمیّت امر کشاورزی و باغداری را نشان دادند و از طرف دیگر احترام و قداست امام در نزد مردم نیشابور را از عبارت مذکور می شود فهمید که چه طور از میوه درخت دست کاشت اما برای  دوای بیماری خود بهره می بردند ، از دیگر اقدامات عملی امام رضا (ع) که درهمان محله فز اتفاق افتاد این بود که بر سر کوچه بلاش آباد حمامی خراب وقناتی بایر بود که آن را حمام و قنات و محوطه کهلان می گفتند مردم آن محله ،آن حمام را تعمیر کردند تا امام در هنگام احتیاج به حمام نیازی به محلات دیگر نداشته باشد و امام به آن حمام درآمد و افتخار ورود ایشان به آنجا ، حمام درنزد عموم معروف به حمام سلطان و یا حمام الرضاشد وبعضی از روایات چنین است که امام علیه السلام خود دستور به ساخت این حمام داد و در کنار این حمام چاهی بود که خشکیده بود حضرت کسی را مأمور نمودند تا آن چاه را لایروبی کنند و لذا آبش فراوان شد وآن چشمه معروف به کهلان است و امام در آنجاغسل نمود و نمازخواند و مردم نیز از او تبعیت نمودند . از مطالب مذکور چنین استنباط می گردد که امام علیه السلام به نظافت و آب وآبادانی اهمیّت زیادی می دادند و از طرف دیگر توجه و مهمانوازی نیشابوریان به حضرت را نشان می دهد و بیزاری آنها را از خلفای عباسی که به اسم (الرضا  من آل محمد) و با ترفند ونیرنگ خلافت را به خود اختصاص دادند و آل علی را از آن محروم نمودند، از دیگر اقدامات عملی امام علیه السلام گزارش دیگری است که روزی یکی از بزرگان نیشابور از امام دعوتی کرد و پیش از ورود ایشان اولیاو اعاظم و علما و اشراف نیشابور در مجلس نشسته بودند و صدر مجلس را برای امام خالی گذاشته بودند ولی آن حضرت در ورود به آن مقام مورد نظر ، توجه و التفات نکرد و بر کناری نشست  و به این طریق به مردم اصل برابری وبرادری را فهماند ، از دیگر اقدامات امام زیارت امام زاده محروق که خود نشانی از احترام به سادات وعلویان در آن عصر است،می باشد.بنابراین ورود و خروج امام رضا (ع) در نیشابور ، اعمال و رفتار او الگویی برای نخبگان فرقه های مختلف در  نیشابور بود و نیز حدیث سلسه الذهب که همگی را به وحدانیت  خدا و تبعیت از خاندان او فرا می خواند. 

روایت است  که امام روز در نیشابور بر منبر رفت و حدیث « التعظیم لامرالسدوالشفقه علی خلق» را بیانکرد ، که چند هزار قلم آن را نوشتند و یاهنگام خروج و کوچ از نیشابور حدیث گهربار سلسه الذهب را بیان کردند.

                                                                                    (رضا نقدی کدکنی )

منابع:

- عیون الاخبار الرضا ، شیخ صدوق ، ابن بابویه ، ترجمه علی اکبر غفاری ، تهران ، سال 73، ج دوم ، ص 296 تا 302

- تاریخ نیشابور ، ابوعبدالله حاکم نیشابوری ، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری ، مقدمه، تصحیح وتعلیقات دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی ، چاپ تهران ، 75، صفحه 207تا 312

- بحار الانوار محمد باقر مجلسی ، مؤسسه الوفا ، بیروت ،1403/1983، جلد 49، ص 123.