مرقد مقدس
صندوق مرقد امام رضا(ع)
بهدرستی نمی توان مشخص کرد که صندوق از چه دورانی بر مرقد تابناک امام صندوق نصب شده است، پاره ای از مورخان بر این عقیده اند که در زمان دفن حضرت صندوقی بر مضجع نصب میشود، اما نمی توان چنین نظری را به جزم پذیرفت و بر صحت آن اطمینان یافت. آنچه مسلم است، از سنه 500 هجری قمری مرقد امام صاحب صندوق بوده و تاکنون سه صندوق ساخته و برای مرقد ایشان نصب میشود.
نخستین صندوق مرقد منور امام مربوط به سال 500 هجری قمری است؛ صندوقی چوبی با روکشی از نقره، که «انوشیروان زرتشتی اصفهانی» بانی آن بوده است.
عمادالدین ابوجعفر محمد بن علی طوسی" معروف به" ابن حمزه" از علمای قرن ششم که شخصا شاهد قضیه بوده میگوید؛
انوشیروان زردشتی از اهالی اصفهان در پی مشاهده کرامتی از امام مسلمان شد و در سال 500 ه.ق صندوقی چوبی با روکش نقره برای مرقد امام (ع) نصب کرد.
صندوق دوم در سال 600هجری قمری ساخته شده است که اثری از هیچ کدام باقی نمانده است.
« انوشیروان مجوسی اصفهانی»، که نزد «قطب الدین محمد خوارزمشاه »منزلتی داشت، از سوی وی به سفارت به نزد سلطان سنجر مامور شد و چون به مرض برص مبتلابود و می دانست که این بیماری مایه بیزاری مردم است، از رفتن به نزد سنجر بیم داشت، اما به پند کسانی، از امام شفا خواست و گفته اند که شفا یافت. پس، از روی راستی اسلام آورد و صندوقی از نقره روی آرامگاه ساخت و مالی فراوان به روضه امام بخشید.
همچنین «ابن البطوطه» به سال 734در سفرنامه خود از مشهد چنین مینویسد:
"مشهد مکرّم امام رضا قبه هاى بزرگ دارد. قبر امام در داخل زاویه اى است با مدرسه و مسجدى در کنار آن. و این عمارتها همه با سبکى بسیار زیبا و ملیح ساخته شده اند و دیوارهاى آن کاشى است. روى قبر منور صندوق چوبى قرار دارد که سطح آن را با صفحات نقره پوشانیده اند. از سقف مقبره قندیلهاى نقره آویزان است"
صندوقها و ضریحهایی نیز در سال های متمادی بر روی مرقد مطهر نصب شده است. در سال 957 ه.ق به امر شاه طهماسب، صندوقی با پوشش ضخیمی از طلا روی مرقد نصب شد . پس از آن، به دستور شاه عباس، صندوق طلا کاری با کتیبه هایی از خط ثلث و نستعلیق حاوی آیة الکرسی و صلوات کبیره و اشعار فارسی ساخته شده است که کتیبه ای به خط «علیرضای عباسی» روی آن حک شده است و اکنون قسمت هایی از آن در موزه نگهداری می شود.
تنگه های طلای صندوق همراه با قندیل بزرگ طلا و قفل مرصعی که نادر شاه به نذر فتح هند و ترکستان ساخته بود،توسط نادر میرزا و نصرالله میرزا نوه های نادر تصاحب شد و با بخشی از آن به نام خود سکه زدند مردم که تمایلی به تصرف سکه ها نداشتند آن ها را جمع آوری کرده و پنهانی به میرزا مهدی مجتهد سپردند تا جای اصلی نصب شود.
اکنون قسمت هایی از آن صندوق در موزه نگهداری می شود.
در سال 1311، صندوقی سنگی ازیازده قطعه مرمر لیمویی رنگ شاندیز روی مرقد قرارمی دهند که توسط «حاج حسین حجار باشی زنجانی» ساخته شده است. طول آن صندوق 10/2 و عرض آن 06/1 متر میباشد.کتیبه روی آن اشعاری است به عربی ماده تاریخ آن «الرضا قبره جددا» 1351 ق میباشد.
روی صندوق ، سه ضریح تو در تو قرار دارد که ضریخ کوچکتر از مفرغ و توسط شاهرخ ـ از نوادگان نادر شاه ـ به سال 1160 هـ.ق ساخته شده و جواهر نشان است. ضریح دوم از فولاد جواهری است که از نقره با ارزش است. ضریح سوم یا ضریح پر کار کنونی که به جای ضریح نقره قبل در سال 1338 ش نصب شده زیر نظر استاد حاج محمد تقی ذوقن اصفهانی به مدت دو سال و نیم ساخته شده است. این صندوق سنگی که عنوان سنگ قبر را داشت تا سال 1379 ه ش درون ضریح چهارم جای داشت و در این سال هنگام تعویض ضریح برداشته شد و سنگ قبر جدید بجای آن در زیر ضریح پنجم جای گرفت.
صندوق مزار مقدس امام (ع)
به روایت تاریخ برای مرقد امام رضا (ع) علاوه بر سنگ قبر صندوقی نیز تعبیه شده بود که سابقه آن به اوایل قرن ششم بازمیگردد، صندوق دوم، صندوقی چوبی با روکش و میخهای طلا معروف به صندوق عباسی بود که در سال 1022 ه.ق روی مرقد امام نصب شده این صندوق دارای تزئینات هنری و گرانبها بوده که پس از گذشت زمان به علت متلاشی شدن ارکان و پایههای آن در سال 1311 ه.ش از روی مضجع شریف برداشته شد.
صندوق سوم، صندوقی سنگی که از سنگ مرمر معدن شاندیز به رنگ سبز لیمویی بود در چند قطعه که در سال 1311 ه.ش مرحوم حاج حسین حجارباشی زنجانی آن را تهیه کرد و بر روی مرقد منور امام (ع) نصب نمود.این صندوق سنگی که عنوان سنگ قبر را داشت تا سال 1379 ه.ش درون ضریح چهارم جای داشت و در این سال هنگام تعویض ضریح برداشته شد و سنگ قبر جدید به جای آن در زیر ضریح پنجم جای گرفت.
نسخه چاپی
