کتاب شناسی ومقاله شناسی امام رضا علیه السلام

مقدمه

در میان امامان شیعه سلطه معنوی و گسترش سخن و اندیشه امام رضا(ع)، اگر نگوییم بیشتر از دیگران است، از بقیه کمتر نیست. طرح اندیشه های ناب توحیدی در مناظره با بزرگان ادیان و ارائه طرح واره ای در این گونه مباحث، ارائه الگویی جدید در باب عصمت انبیاء و تأثیرگذاری آن بر تفکرات اهل سنت و همچنین دفاع محکوم و معقول ایشان از مقام امامت، آن هم در مجلس مأمون، خلیفه عباسی و در نزد بزرگان ادیان و مذاهب، چهره ای پرفروغ از امام رضا(ع) ارائه کرده است. همین موضوع باعث شد از دیر زمان به فرمایشات ایشان بذل عنایت ویژه ای شود و در همان قرون نخستین، مسائل الرضا، نسخة الرضا، فقه الرضا، طب الرضا و عیون اخبار الرضا به عنوان آثار مطرح در میان شیعیان گردد.

امروزه برای پژوهش راستین و تحقیق دقیق در هر موضوع، نیازمند به مآخذ و منابع آن موضوع هستیم. مقدمه و لازمه پژوهش های فقهی، کلامی، تفسیری، حدیثی و غیر آن در زمینه امام رضا(ع) و اهل بیت، گردآوری این گونه مآخذ تخصصی است. اگر در هر رشته و زمینه ای از شعب و شقوق مکتب اهل بیت(ع) به گردآوری فهرستهای خاص بپردازیم، نه تنها کار بیهوده ای انجام نداده ایم، بلکه کار را برای محققان آسان کرده و از اتلاف وقت و دوباره کاری جلوگیری نموده ایم. با توجه به گسترش تحقیقات در جای جای جهان، اعم از تحقیقات مکتوب و الکترونیکی، کتاب شناسی در هر موضوعی یکی از ضرورتهای جامعه علمی گردیده است تا محقق در این زمینه نه کاری تکراری کند و نه دنبال موضوعات جدید بگردد. زیرا با تورق فهرستها و مأخذ شناسی ها می تواند بهتر به موضوعاتی که تاکنون روی زمین مانده و پژوهش پیرامون آنها انجام نشده است، پی ببرد و راه را برای تولید علم بهتر بشناسد.

حدود و دامنه کار

فهرست نویسی می تواند رویکردها و هدفهای گوناگونی داشته باشد و پیرامون موضوعی همچون «امام رضا(ع)» از جنبه های مختلف می توان کتاب شناسی نمود. زندگانی، آثار، مناظره با پیروان ادیان و مذاهب، تاریخ آستانه مقدسه ایشان، تاریخ مشهد، تاریخ خراسان، فقه، طب، حدیث، تفسیر، عقاید، نسخه های خطی و چاپی، نسخه های تاریخی از بین رفته و غیر آن می تواند موضوعات این کتاب شناسی باشد. تحقیق پیرامون همه این موضوعات، هم به زمان بسیار نیاز دارد و هم در قالب یک مقاله قابل عرضه نیست. برای مثال می توان این سؤال را مطرح کرد که آیا آثاری که یک فصل یا چند صفحه پیرامون امام رضا(ع) مطالب و نکاتی دارند، در مجموعه کتاب شناسی قرار می گیرند؟ آیا آثار علمی و غیرعلمی در کنار هم قرار می گیرد یا فقط آثار علمی به عنوان کتاب شناسی باید فهرست گردند؟ لذا در این مقاله، کتاب شناسی خود را به صورت گزینشی انتخاب کرده و مهمترین آثاری که اختصاصاً درباره امام رضا(ع) به نگارش درآمده است، فهرست می نماییم. سعی ما بر این است که از آثار علمی و حتی الامکان مرتبط با موضوع را فهرست کرده و از موضوعات کم اهمیت تر چشم پوشیده و محققان را به آثار دیگر ارجاع دهیم. همچنین تلاش ما بر این است که پیرامون هر کتابی که در دسترس است، نکاتی را نیز بیان کنیم تا خواننده بیشتر با محتوای آثار آشنا گردد. بنابراین به آثاری که بخشی از آن مربوط به امام رضا(ع) است یا درباره آستان مقدس یا تاریخ مشهد یا تاریخ ابنیه خراسان است، نپرداخته و آنها را در این فهرست نیاورده ایم.

آثار حدیثی- رجالی

1- مسند الامام الرضا، روایت داود بن سلیمان بن یوسف الغازی، متوفای بعد از 203 ق، تحقیق سید محمدجواد جلالی حسینی، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول،  1418ق/1376ش، 223 ص.

به تصریح محقق این کتاب غیر از صحیفة الرضا است و از جهت متن و سند اختلافهایی دارند. نجاشی تصریح دارد که داود بن سلیمان «له کتاب عن الرضا». این مسند از روی نسخه منحصر به فردی برای اولین بار چاپ شده است و روایات آن در آثار شیخ صدوق(ره) یافت می شود. تعداد روایات آن چهل حدیث است که محقق آنها را در کتب دیگر نیز جستجو کرده و مستدرکاتی به آن اضافه نموده است.

2- الفقه یا فقه الرضا، منسوب به امام رضا(ع)، تحقیق مؤسسه آل البیت الاحیاء التراث، انتشارات المؤتمر العالمی للامام الرضا، مشهد مقدس، چاپ اول، 1406 ق، 446 ص.

درباره نویسنده این کتاب اختلاف فراوانی وجود دارد. برخی آن را از امام رضا(ع) دانسته، برخی آن را همان کتاب الشرایع پدر شیخ صدوق دانسته و بعضی آن را کتاب التکلیف شلمغانی می دانند. بنابر مقدمه محقق این کتاب تا زمان علامه محمدتقی مجلسی (م 1073ق) در بین اصحاب امامیه معروف نبوده و پس از آن توسط ایشان رواج یافته است.

3- طب الرضا یا الرسالة الذهبیه، تحقیق محمد مهدی نجف، انتشارات مکتبة الامام الحکیم العامه و مطبعة الخیام، نجف و قم، 1402ق/ 1982م، 80 ص.

گویا مأمون عباسی از امام در باب طب درخواست رساله ای نموده و ایشان این رساله را نوشته اند. اولین راوی نام برده شده در کتاب، هارون بن موسی تلعکبری (م385ق) است. این رساله نسخه های متعددی در کتابخانه های جهان اسلام دارد که فؤاد سزگین آنها را نام برده است.(1) همچنین ترجمه و شرح های فراوانی بر این کتاب زده شده است.

4- اصول الدین، منسوب به امام رضا(ع)، رساله ای منسوب به امام رضا(ع) که در عیون اخبار الرضا نیز آمده است،(2) ولی برخی از آن به صورت مستقل یاد کرده اند.(3) این رساله به وسیله علامه مجلسی نیز ترجمه شده و در آخر کتاب التحفة الرضویه در سال 1288ق به چاپ رسیده است.

5- عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، تحقیق شیخ حسین اعلمی، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ اول، 1404ق/ 1984 م.

شاید مهمترین و معتبرترین کتاب درباره احادیث، خطبه ها و نامه های امام رضا(ع) همین اثر معروف شیخ صدوق است که در قرون متمادی مورد استفاده علمای شیعه بوده است. شیخ صدوق این کتاب را به خاطر اشعار معروف صاحب بن عباد درباره امام رضا(ع) نگاشته و به صاحب بن عباد اهداء نمود. خطب توحیدی حضرت، مجالس ایشان با بزرگان ادیان و مذاهب در دربار مأمون، مکاتیب ایشان به مأمون، محمدبن سنان و غیر آن در این مجموعه ششصد صفحه ای آمده است.

6- الانوار الوضیه فی العقائد الرضویه، شیخ حسین بن محمد عصفور بحرانی رازی (م1216ق)، تصحیح ابو احمد بن احمدبن خلف بن احمد عصفور بحرانی، انتشارات احیاء الاحیاء، چاپ اول، بی جا، 1406ق.

این کتاب، شرح 400 حدیث از امام رضا(ع) است که امام برای مأمون خلیفه عباسی، نوشته است. این حدیث به حدیث شرایع دین معروف است. بنابراین یک دوره شرح اعتقادات و فقه از نگاه یک محدث امامی مذهب است.

7- صحیفة الامام الرضا، به روایت فضل بن حسن طبرسی (م548 ق) صاحب مجمع البیان، تحقیق مدرسه امام مهدی(ع)، قم، 1408 ق/ 1366 ش، 327ق.

این کتاب قبلاً نیز پنج بار با تصحیحات دیگران به چاپ رسیده است. (تهران، 1377ق؛ تهران، به اهتمام آیة ا... بروجردی، یمن، 1353 ق؛ مشهد، 1404 ق؛ مشهد 1406ق)، این کتاب دارای 204 روایت از امام رضا از پدرانش است که با چهل روایت دیگر مستدرک شده است. در چاپ یمن آمده هذه الصحیفه و تسمی مسند الامام علی الرضا که لفظ مسند و صحیفه را در عبارت آورده است ولی همان صحیفه است.

8- مکاتیب الامام الرضا، جمع آوری علی احمدی میانجی، انتشارات المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، چاپ اول، مشهد مقدس، 1411 ق، 243 ص.

این کتاب از مکتوبات امام رضا(ع) که در عیون اخبارالرضا، علل الشرایع و دیگر کتابهای حدیثی موجود بوده است جمع آوری شده است، لذا طب الرضا نیز در این مجموعه آمده است و نیمی از کتاب را شامل می شود.

9- مسند الامام الرضا، جمع آوری عزیزا... عطاردی، مکتبة الصدوق، تهران، چاپ اول، 1392 ق.

این کتاب تمام احادیث منسوب به امام رضا(ع) را که در کتابهای خاصه و عامه وجود دارد، جمع آوری کرده و در دو جلد آن را به چاپ رسانده است. مباحث این کتاب عبارتند از: توحید، نبوت، امامت، ایمان و کفر، آداب و مواعظ، تفسیر قرآن، کتاب دعا، ابواب فقهی و رجال و تاریخ.

این رساله شرح مباحث فردی به نام رأس الجالوت با امام رضا(ع) است که در باب توحید و ایمان و کفر است.

10- التعلیقة علی الفوائد الرضویه یا شرح حدیث رأس الجالوت، قاضی سعید قمی، همراه با تعلیقات امام خمینی، مؤسسه نشر آثار امام خمینی، 1375 ش، 128 ص.

این رساله همچنین توسط دکتر نجفقلی حبیبی تصحیح و در مجموعه آثار قاضی سعید قمی از سوی نشر آثار مکتوب به چاپ رسیده است.

11- شرح حدیث عمران الصابی، قاضی سعید قمی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، در مجموعه الاربعینیات، نشر آثار مکتوب، 1381 ش، تهران، 432 ص.

12- شرح حدیث عمران الصابی، سید کاظم رشتی، همراه اللوامع الحسینیه به چاپ رسیده است.

13- الجامع الرواة و اصحاب الامام الرضا(ع)، محمد مهدی نجف، کنگره جهانی امام رضا، قم، 1409 ق، 554،542 ص.

این کتاب در دو جلد به بررسی 831 راوی، اعم از شیعه و سنی، از اصحاب و راویان امام رضا(ع)، پرداخته است که البته برخی از آنها با واسطه و گاه به صورت مرسل از حضرت روایت نقل کرده اند.

14- الامثال و الحکم المستخرجة من کلمات الامام الرضا(ع)، محمد غروی، کنگره جهانی امام رضا(ع)، آستان قدس رضوی، 1409ق، مشهد 616 ص.

این اثر 180 مثل و حکمت از حکمتهای حضرت رضا(ع) را بررسی کرده و همراه با توضیحات مفصل، خواننده را به فضای صدور نزدیک می سازد.

15- راویان امام رضا(ع) در مسند الرضا، عزیزا... عطاردی، کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، مشهد، 1367 ش.

این کتاب به عنوان تکمله مسند الامام الرضا، اثر عطاردی، در شرح حال راویان و اصحاب امام رضا(ع) است.

16- القصیدة التائیه، منسوب به امام رضا(ع)، ضمیمه کتاب زندگانی حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، نگارش ابوالقاسم سحاب، 1334 ش، تهران، کتابفروشی اسلامیه.

17- رسالة فی تحقیق حال الکتاب المعروف بفقه الرضا یا رسالة فی عدم ثبوت حجیة فقه الرضا، میرزا محمد هاشم موسوی خوانساری اصفهانی، چاپ شده در مجموعه مقالات ایشان با عنوان معدن الفوائد و مخزن الفرائد، چاپ سنگی، بی جا، بی تا.

آثار کلامی و اعتقادی

1- علی بن موسی الرضا(ع) و الفلسفه الالهیه، آیة ا... جوادی آملی، دارالاسراء للنشر، قم، 1374 ش. بحث توحید، نبوت و عقل، سه محور اصلی این کتاب بوده که نویسنده از منظر امام رضا(ع) به آنها پرداخته است.

2- الواقفیه دراسة تحلیلیة، ریاض محمد، حبیب ناصری، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، مشهد، چاپ اول، 1411 ق.

3- نهضت کلامی در عصر امام رضا(ع)، سید محمد مرتضوی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، مشهد، 1375 ش.

4- امام رضا(ع) در رزم گاه ادیان، سهراب علوی، انتشارات مسجد مقدس جمکران، قم، چاپ اول، 1379 ش.

5- علی بن موسی الرضا(ع) و القرآن الحکیم، آیة ا... جوادی آملی، دارالاسراء للنشر، قم، چاپ اول، بی تا.

این کتاب با عنوان قرآن حکیم از منظر امام رضا(ع)، ترجمه خانم زینب کربلایی در سال 1382 شمسی از سوی نشر اسراء منتشر شده است. همچنین این کتاب در حال ترجمه به زبان اردو است.

آثار تاریخی و زندگانی سیاسی- اجتماعی حضرت

در این بخش از آثاری که پیرامون تاریخ زندگانی و حیات اجتماعی حضرت در مدینه و فعالیتهای سیاسی ایشان در مرو، به صورت مبسوط و علمی پرداخته باشد، یاد می شود. بنابراین از کتابهای کوچک جیبی که برای عموم مردم نوشته شده و قابل مراجعه محققان نیست، نامی برده نمی شود. همچنین از تاریخ خراسان، مشهد، آستان قدس رضوی، سفرنامه ها، ابنیه تاریخی و امثال آن نیز بحثی به میان نخواهد آمد. زیرا این موضوعات به صورت مستقیم به شخصیت و امامت حضرت ربطی ندارد و محققان آنها را در کتابشناسی های خراسان و مشهد جستجو نمایند. گفتنی است، در این بخش به علت کثرت و تکرار یک موضوع از توصیف اکثر آثار خودداری شده و بهترین آثار توصیف خواهند شد.

1- الحیاة السیاسیة للامام الرضا(ع)، سید جعفر مرتضی عاملی، انتشارات داراالتبلیغ الاسلامی، قم، چاپ اول، 1398 ق، 511 ص. (جامعه مدرسین قم نیز آن را در سال 1362 ش منتشر نموده است).

چاپ دوم این کتاب در بیروت، انتشارات دارالاضواء، سال 1409 ق بوده است. همچنین این کتاب در سال 1363 شمسی توسط خلیل خلیلیان ترجمه و در دفتر نشر فرهنگ اسلامی به چاپ رسیده است. عنوان فارسی آن زندگانی سیاسی هشتمین امام است. همچنین این کتاب با عنوان زندگانی سیاسی امام رضا(ع)، به وسیله دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم نیز ترجمه و در سال 1365 ش توسط کنگره جهانی امام رضا(ع) به چاپ رسیده است.

2- حیاة الامام علی بن موسی الرضا(ع)، سید عبدا... بحرانی، مدرسه الامام المهدی، قم، چاپ اول، 1411 ق.

این کتاب جلد 22 کتاب «عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال» است که از آن مجموعه خطی جدا و به صورت مستقل و با نام خاص به چاپ رسیده است.

3- زندگانی امام علی بن موسی الرضا(ع) و سخنان آن بزرگوار در علوم مختلف، نگارش محمدصادق هاشمی، چاپ مؤلف، قم، 1369 ش، 190 ص.

4- زندگانی امام هشتم، علی بن موسی الرضا(ع)، از موسی خسروی، انتشارات فروشگاه صحافیان، مشهد، چاپ چهارم، 1348 ش، 304 ص.

5- زندگانی امام هشتم، علی بن موسی الرضا(ع)، علی اصغر عطائی خراسانی، انتشارات ندای اسلام، مشهد، چاپ دوم، 1376 ش.

6- زندگانی پیشوای هشتم امام علی بن موسی الرضا(ع)، نوشته سید علی محقق، انتشارات نسل جوان، قم، 1357 ش، 224 ص.

7- در مکتب عالم آل محمد امام علی بن موسی الرضا(ع)، علی قائمی، انتشارات امیری، قم، چاپ اول، 1378 ش.

8- زندگانی حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، از ابوالقاسم سحاب، کتابفروشی اسلامیه، تهران، چاپ اول، 1334 ش، 2 جلد، 360، 396 ص.

این کتاب چاپهای متعدد دیگری هم دارد و علت حجم زیاد آن ضمیمه شدن طب الرضا، علل الشرایع و القصیدة التائیه به آن است.

9- زندگانی علی بن موسی الرضا(ع)، تألیف حسین عمادزاده، انتشارات گنجینه و نشر محمد، چاپ دوم، تهران، 1360 ش، 2 جلد، 554+432 ص.

این کتاب یک بار دیگر در سال 1355 شمسی در شرکت سهامی طبع نیز به چاپ رسیده است.

10- زندگانی علی بن موسی الرضا(ع)، از عبدالقادر أحمد یوسف، ترجمه غلام رضا ریاضی، چاپ مشهد، 1333 ش، 222 ص.

11- زندگانی و شهادت امام هشتم علی بن موسی الرضا(ع)، تألیف سید عبدالحسین رضایی، انتشارات ندای اسلام، مشهد، 1362 ش، 433 ص.

این کتاب یک بار دیگر در سال 1346 شمسی در تهران، انتشارات پدیده منتشر شده است. در چاپ دوم، کتاب طب الرضا نیز به آن ضمیمه شده است.

12- زندگانی و شهادت السلطان علی بن موسی الرضا(ع)، تألیف }حسان، انتشارات پدیده، تهران، چاپ دوم، 1346 ش، 312 ص.

13- الرضا و المأمون و ولایة العهد و صفحات من التاریخ العباسی، حسن امین، دارالجدید، چاپ اول، بیروت، 1995 م.

14- سرگذشت حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، محمدجواد نجفی، کتابفروشی اسلامیه، تهران، 1351 ش، 246 ص.

15- سرگذشت و شهادت هشتمین امام شیعیان امام رضا(ع)، علی غفوری، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، تهران، 1394 ق.

16- سرچشمه های نور امام رضا(ع)، سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، 1369 ش، 256 ص.

17- سنی المواهب یا شخصیت امام رضا(ع)، میرزا احمدبن محسن عماد خوشنویس اردبیلی، انتشارات فریدون علمی، تهران، 1369 ق، 253 ص.

ترجمه قصیده های حضرت نیز به آن ضمیمه شده است.

18- شخصیت امام هشتم، سید محمدتقی مقدم، انتشارات جعفری، مشهد، 1348 ش، 228 ص.

19- شخصیت امام کاظم(ع) و حضرت رضا(ع)، احمد مغنیه، ترجمه سید جعفر غضبان، انتشارات اردیبهشت، تهران، 1338 ش، 200 ص.

1338 ش، 200 ص.

این کتاب پیرامون زندگانی امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) است که با هم به چاپ رسیده است.

20- شمس ولایت امام هشتم، سید محمدتقی مقدم، نشر فلق، مشهد، 1360 ش، 400 ص.

21- مسیر حضرت رضا(ع)، سید عبدالحجة بلاغی نائینی، تهران، 1368 ق. این رساله ضمیمه کتاب مدینة العرفاء به چاپ رسیده است.

22- مقتطقات من حیاة الامام رضا(ع)، علی عبدالرضا، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1404 ق/ 1984م، 206 ص.

23- مکالمات حضرت رضا(ع) با ملل و مذاهب مختلفه، ترجمه حسن شمس گیلانی، تهران، 1328ش، 103 ص.

24- مناظرات ستاره هشتم ولایت علی بن موسی الرضا(ع)، شمس الدین عبدالمجید نجفی، مشهد، سال 1352ش، 255 ص.

25- نگاهی به زندگی حضرت رضا(ع)، مصطفی مصباح، کانون نشر اندیشه های اسلامی، قم، 1369 ش، 104 ص.

26- نقش رهبری حضرت امام رضا(ع)، سید محمدحسین شیرازی، ترجمه محمدباقر فاسی، کانون نشر اندیشه های اسلامی، قم، 1369 ش، چاپ دوم، 83 ص.

27- هشتمین امام، علی بن موسی الرضا(ع)، عبدالحسین رضایی، چاپ موسوی عطری، مشهد، 1351 ش، 255 ص.

28- هشتمین پیشوای شیعه با زندگی امام هشتم علی بن موسی الرضا(ع)، محمدباقر ساعدی، انتشارات جعفری، مشهد، 1390 ق، 127 ص.

29- وفاة الامام الرضا(ع)، شیخ احمد بن صالح بن طعان قدیحی قطیفی، المطبعة الحیدریه، نجف اشرف، 1371 ق، 88 ص.

30- وفاة الامام الرضا(ع)، سید عبدالرزاق مقرم، المطبعة الحیدریه، نجف اشرف، 1370 ق، 80 ص.

31- پژوهشی دقیق در زندگانی امام علی بن موسی الرضا(ع)، محمدباقر شریف القرشی، ترجمه سیدمحمد صالحی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ اول، 1382 ش.

32- وفاة الامام الرضا(ع)، شیخ حسین بلادی، نجف اشرف، 1273ق، 84 ص.

33- ولادة الامام علی بن موسی الرضا(ع)، محمدحسین آل طالقانی، نجف اشرف، 1967 م.

34- ولایتعهدی حضرت رضا(ع)، علی موحدی ساوجی، چاپخانه حکمت، قم، 1350 ش، 280ص.

35- ولایة عهدالرضا، سیدکاظم حیدری، بغداد، 1947 م.

36- یادبودی از هشتمین امام شیعیان، علی گلزاده غفوری، نشر فرهنگ اسلامی، تهران، 1352ش، 112ص.

37- حضرت رضا(ع)، فضل ا... کمپانی، انتشارات مفید، بی جا، 1372 ش.

38- امام رضا اسوه صراط مستقیم، حسن کافی، انتشارات میقات، چاپ اول، بی جا، 1366 ش.

39- تحلیلی از زندگانی امام رضا(ع)، محمدجواد فضل ا...، ترجمه سید محمدصادق عارف، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ سوم، 1372 ش.

40- جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا(ع) از مدینه تا مرو، جلیل عرفان منش، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ اول، 1374 ش.

41- مجموعه آثار نخستین کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، مجموعه مقالات، کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، مشهد، 1365 ش.

مقالات منطبق با موضوعات این کتاب شناسی عبارتند از:

الف: ترجمه و شرح خطبه توحیدیه (که با عبارت "اول عبادة ا... معرفته" شروع می شود)، حسن مصطفوی.

ب: تجلی علوم اهل بیت در مناظرات امام رضا(ع)، سیدجواد مصطفوی.

ج: تحقیقی پیرامون کتاب فقه الرضا(ع)، رضا استاد.

د: فرصت ولایتعهدی امام رضا(ع) در نشر معارف اسلامی، محمد تقی فلسفی.

ه: جنبه های اخلاقی و سیره عملی حضرت رضا(ع)، سید هاشم رسولی محلاتی.

و: مروری بر پاره ای از سیرت و رهنمودهای اخلاقی و تربیتی حضرت رضا(ع)، سید محمدباقر حجتی.

ز: مسند الامام الرضا، رضا استادی، (بررسی مسند الامام الرضا(ع) اثر عزیز ا... عطاردی).

42- مجموعه الآثار المؤتمر العالمی الاول للامام الرضا(ع)، مجموعه مقالات، کنگره جهانی امام رضا(ع)، مشهد، 1406 ق.

مقالات منطبق:

الف: ثامن الحجج و عصمة الانبیاء، محمد محمدی گیلانی.

ب: علی بن موسی الرضا(ع) و الفلسفة الالهیه، عبدا... جوادی آملی.

ج: ولایة العهد بین الامام و المأمون، سید جواد شهرستانی.

د: بحث فی علم الامام علی بن موسی الرضا(ع)، سلیمان یحفوقی.

ه: نقش الخواتیم عندی الائمه(ع)، سید جعفر مرتضی عاملی.

و: قرادة فی فکر الامام الرضا(ع)، محمد باقر ناصری.

ز: الرسالة الذهبیه المعروفة بطب الرضا، محمدمهدی نجفی.

43- مجموعه آثار سومین کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، ج 1، مجموعه مقالات، کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، مشهد، 1370 ش.

این جلد پیرامون امام موسی بن جعفر، امام کاظم(ع) است. بنابراین از فهرست عناوین مقالات خودداری می نماییم.

44- مجموعة الآثار المؤتمر العالمی الثالث للامام الرضا(ع)، مجموعه مقالات، کنگره جهانی امام رضا(ع)، مشهد، 1412 ق.

مقالات این جلد نیز پیرامون امام موسی کاظم(ع) است و نویسندگان آن غیر از نویسندگان مقالات فارسی است.

45- التحفة الرضویه، مولی نوروز علی بن محمد باقر بسطامی معروف به فاضل بسطامی (م 1309ق)، چاپ سنگی، 1288 ق، بی جا.

این کتاب پیرامون معجزات امام رضا(ع) و آداب زیارت است. این کتاب چاپهای دیگری نیز دارد.

46. مجموعه آثار دومین کنگره جهانی امام رضا(ع)، سه جلد، کنگره جهانی امام رضا، مشهد، 1366 و 1368 ش.

مقالات منطبق:

الف: عنصر مبارزه در زندگانی ائمه: سیدعلی خامنه ای، (جلد اول)

ب: برخوردهای تربیتی امام رضا(ع)، جواد محدثی (جلد سوم)

ج: سکوت از دیدگاه امام رضا(ع)، غلامرضا اکبری (جلد سوم)

د: ویژگی های شخصیت حضرت رضا(ع)، علی شریعتمداری، (جلد سوم)

ه : اشعار حکمت آمیز منسوب به امام رضا(ع)، غلامرضا اکبری (جلد سوم)

و: بازتاب شخصیت علمی امام رضا(ع)، احمد شریف، (جلد اول)

ز: تفسیری بر احتجاج امام رضا با عمران صابی، محمدتقی جعفری، (جلد اول)

ح: پرتوی از فروغ دانش حضرت رضا(ع)، محمدمهدی رکنی (جلد اول)

ط: روح علمی و سعه صدر در شخصیت امام رضا، علی شریعتمداری، (جلد اول)

ی: مناظرات تاریخی امام رضا(ع) با پیروان مذاهب دیگر، ناصر مکارم شیرازی، (جلد اول)

ک: نهضت ترجمه و نشر علوم بیگانگان در زمان امام رضا(ع)، مهدی محقق، (جلد اول)

ل: تجزیه و تحلیل متن حکم ولایتعهدی امام رضا(ع)، محمدتقی فلسفی، (جلد سوم)

م: واقفیه و حضرت رضا(ع)، سیدرضا تقوی، (جلد اول)

ن: مجموعه اشعار در مدح حضرت رضا(ع)، (جلد سوم)

ش: خراسان در آستانه سفر حضرت امام رضا(ع)؛ علی اکبر ولایتی، (جلد اول)

47. امام علی بن موسی الرضا(ع)، منادی توحید و امامت، نگارش محمدجواد معینی و احمد ترابی، بنیاد پژوهش های اسلامی، آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ چهارم، 1380ش، 208 ص.

عنوان کتاب، اگرچه به مباحث اعتقادی و کلامی نزدیک است، اما محتوای کتاب بیشتر به زندگانی سیاسی و اجتماعی حضرت پرداخته است، لذا آن را در بخش زندگانی آوردیم.

48. معیارهای اقتصادی در تعالیم رضوی، محمد حکیمی، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ اول، 1370ش، 447 ص.

این اثر برگرفته از جلد سوم تا ششم کتاب الحیاة است که به مسایل مالی و اقتصادی اسلام می پردازد.

49. مدایح رضوی در شعر فارسی، احمد احمدی بیرجندی و سیدعلی نقوی زاده، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ سوم، 1377 ش، 326ص.

50. ویژگی های امام رضا(ع)، خصائص الرضویة، عبدالکریم پاک نیا، انتشارات نسیم، کوثر، قم، چاپ اول، 1384ش.

51. امام رضا و ایران، سیدحسینی حر، دفتر نشر معارف، تدوین متون، قم، چاپ اول، 1383 ش.

52. پیشوای مهر، سیدحسین اسحاق، مرکز پژوهش های صدا و سیما، مرکز قم، چاپ اول، 1383ش.

53. الکرامات الرضویة، الشیخ مروج الاسلام، ناشر فاروس، چاپ اول، قم، 1424ق، 272 ص.

54. سفرنامه عشق، زندگانی حضرت رضا(ع) به بیان حاج منصور ارضی، یوسف علی یوسفی، انتشارات کوثر غدیر، چاپ اول، تهران، 1383ش.

55. غربت عشق، محمد دولتی، ناشر مؤلف، قم، چاپ اول، 1382ش.

56. مجالس الشیعة در مناقب و مصائب ثامن الائمة، احمد نورانی یگانه قمی، انتشارات انصاریان، قم، چاپ اول، 1379ش.

57. غریب طول الامام علی الرضا(ع)، حسین حاج حسن، دارالمرتضی، بیروت، بی تا.

58. شهید خراسان و پناه شیعیان، سیدمحمد حسینی بهارانچی، ناشر مؤلف، چاپ اول، بی جا، 1382ش.

59. آفتاب طوس، سیدعلی رضوی زاده، انتشارات طوس، تهران، 1347ش.

60. النفحات المشهدیة فی الزیارة الرضویه، سیدمحمد علی حسینی، انتشارات فقاهت، چاپ اول، قم، 1426ق.

61. کرامات الرضویه، معجزات علی بن موسی الرضا بعد از شهادت، علی میرخلف زاده، چاپ اعتماد، قم، چاپ اول، 1376ش.

62. دیدگاههای حضرت امام علی بن موسی الرضا(ع)، سیدمحمدرضا مدرسی، مؤسسه فرهنگی - انتشاراتی حضور، قم، چاپ اول، 1375ش.

63. معارف رضویة، حسن مظفری، چاپ معارف، کتابفروشی صحافیان، مشهد، بی تا.

64. جزاء اعداء الامام الرضا(ع) فی دارالدنیا، سیدهاشم ناجی موسوی جزایری، مطبعة دانش، قم، چاپ اول، 1417ق.

65. الامام علی الرضا(ع) و رسالتة فی الطب النبوی، محمدعلی البار، دارالمناهل، بیروت، چاپ دوم، 1992م.

66. چهل حدیث حضرت رضا(ع)، کاظم مدیر شانه چی، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1371ش.

67. مجموعه آثار دومین کنگره جهانی حضرت رضا(ع)، جلد دوم، کنگره حضرت رضا(ع)، مشهد، 1366ش.

مقالات منطبق:

الف: امام هشتم و بررسی احادیث صعب آن حضرت، حسن مصطفوی.

ب: الامام الرضا(ع)، عرضی و تحلیل، عفیف نابلسی.

ج: فلسفة الاخلاق عندالامام الرضا(ع)، رهبر الاعرجی.

د: تودد الرضا منهج لاحیاء الامر، اسعد علی.

ه : الکیمیاء عندالامام الرضا(ع)، سعدالدین قاسمی.

و: الامام الرضا فی الشعر العربی، اسماعیل رحیم خفاف.

ز: ولایة العهد للامام الرضا(ع)، محمد مهدی شمس الدین.

زیارت نامه ها:

از دیرباز و از زمان حضور ائمه، زیارت مرقد مطهر امام هشتم(ع) در ایران از موضوعاتی بوده که مورد توجه علما و دانشمندان شیعی و غیرشیعی قرار گرفته و آداب زیارت امام رضا(ع) از قرن سوم به بعد در رساله های کوچکی تدوین یافته است. آنچه در پی می آید مهمترین زیارت نامه هایی است که تاکنون به چاپ رسیده است. گفتنی است که از فهرست زیارتنامه های فعلی آستان قدس رضوی، به خاطر کثرت و دانش همگانی خودداری می کند.

1. السلطان علی بن موسی الرضا(ع)، انتشارات پدیده، تهران، چاپ اول، 335 ص. در انتهای این کتاب، طب الرضا نیز به چشم می خورد.

2. زیارتنامه حضرت امام رضا(ع)، سیدرضا صدر، حسینیه عمادزاده، اصفهان، 1364ش، چاپ اول، 218ص.

3. زیارتنامه کامل هشتمین امام، علی بن موسی الرضا(ع)، انتشارات ندای اسلام، مشهد، 1368ش. 34ص.

4. مجمع الزیارات رضویه، انتشارات جعفری، مشهد، 1392ق. 128ص.

5. مجموعه زیارت حضرت رضا(ع)، انتشارات اقبال، تهران، 1325ش، 50 ص.

6. هدیة الرضویة، محمدابراهیم تبریزی، مشهد، 1333ق.

7. الهدایة الرضویة فی آداب الزیارات، ملامحمد رحیم بروجردی، مشهد، 1325ش.

8. شوق دیدار، بحثی پیرامون زیارت، محمدمهدی رکنی، آستان مقدس رضوی، مشهد، چاپ اول، 1362ش.

 مهدی فرمانیان

   قدس